Provizija od 2% godišnje zvuči sitno. Na €10,000 to je €200 prve godine, manje nego što mnogi potroše na kafu. Ali provizija se ne naplaćuje jednom. Naplaćuje se svake godine, na stanje koje raste, sve dok si investiran. Kroz decenije ona raste složeno protiv tebe, na isti način na koji rast raste složeno za tebe. Ova lekcija pokazuje koliko to može da iznosi.
Pre nego što počnemo: šta ti misliš?
€10,000 je uloženo na 25 godina uz pretpostavljenih 5% godišnje pre provizija. Fond A naplaćuje 0.1% godišnje, a fond B 2%. Otprilike koliko ti manje ostavi fond B na kraju?
✗ Mnogo premalo: fond B već samo u prvoj godini košta €190 više od fonda A.
✗ To je 1.9% od €10,000 puta 25 godina, ali provizije se uzimaju sa stanja koje raste, a uzeti novac takođe prestaje da raste.
✓ Tačno: fond A poraste na oko €33,066, a fond B na oko €20,938, što je razlika od oko €12,129.
✗ Previše: fond A stigne samo do oko €33,066, pa bi razlika od €20,000 ostavila fondu B oko €13,000, a on završi sa oko €20,938.
Koje provizije možeš da plaćaš
Investiranje ima nekoliko vrsta troškova. Ne pojavljuju se svi na tvom izvodu kao jasna stavka:
- Godišnja provizija fonda. Zove se ili tekući troškovi. Uzima se iz vrednosti fonda svake godine, pa nikada ne dobiješ račun za nju. Vidiš samo malo niži prinos.
- Ulazne i izlazne provizije. Neki fondovi naplaćuju procenat kada kupuješ ili prodaješ.
- Troškovi računa. Neke banke i naplaćuju mesečnu ili godišnju naknadu za tvojih investicija.
- Transakcioni troškovi. Provizija po kupovini, plus : mala razlika između cene po kojoj kupuješ i cene po kojoj bi mogao da prodaš.
- Konverzija valute. Ako plaćaš u evrima nešto što ima cenu u dolarima, može da se doda provizija za konverziju.
Provizije se veoma razlikuju od proizvoda do proizvoda. U EU investicioni proizvodi koji se prodaju običnim investitorima moraju da imaju kratak dokument sa ključnim informacijama koji prikazuje troškove. Pročitaj deo o troškovima pre kupovine, a ne posle.
Brza provera
Zašto mnogi investitori nikada ne primete godišnju proviziju fonda?
Kako provizija raste složeno protiv tebe
Alatka ispod koristi jednostavan model. Tvoj novac dobija pretpostavljeni godišnji prinos, a provizija se svake godine oduzima od tog prinosa. Uz pretpostavljeni prinos od 5%:
- provizija od 0.1% ostavlja 4.9% godišnje;
- provizija od 1% ostavlja 4%;
- provizija od 2% ostavlja 3%.
Pretpostavljenih 5% nije prognoza. Stvarni prinosi se menjaju svake godine i mogu da budu negativni. Ali provizija se naplaćuje i u lošim godinama. Prinosi su neizvesni. Provizije su sigurne.
Alatka počinje sa €10,000, pretpostavljenim prinosom od 5% i 25 godina. Evo iste računice za tri perioda:
| Godine | Provizija 0.1% | Provizija 1% | Provizija 2% |
|---|---|---|---|
| 10 | oko €16,134 | oko €14,802 | oko €13,439 |
| 25 | oko €33,066 | oko €26,658 | oko €20,938 |
| 40 | oko €67,767 | oko €48,010 | oko €32,620 |
Posle 10 godina razlika između 0.1% i 2% je oko €2,695. Posle 25 godina je oko €12,129. Posle 40 godina je oko €35,147. Što duže investiraš, to je provizija važnija, jer i ona raste složeno, baš kao i rast.
Brza provera
Zašto u tabeli razlika između provizija od 0.1% i 2% toliko raste od 10 do 40 godina?
Koliki deo rasta odlazi na provizije
Drugi način da se to vidi: koliko rasta zadržavaš?
Rešen primer: €10,000 na 25 godina uz pretpostavljenih 5%
Bez ikakve provizije, €10,000 bi poraslo na oko €33,864. Rast je oko €23,864.
| Godišnja provizija | Krajnja vrednost | Rast koji zadržavaš | Rast izgubljen na proviziju |
|---|---|---|---|
| 0.1% | oko €33,066 | oko €23,066 | oko 3% |
| 1% | oko €26,658 | oko €16,658 | oko 30% |
| 2% | oko €20,938 | oko €10,938 | oko 54% |
Provizija od 2% izgleda kao malo parče novca. Ali ona svake godine uzme 2 od 5 procentnih poena pretpostavljenog prinosa. Za 25 godina to se sabere u više od polovine rasta.
Ključna ideja: uporedi proviziju sa prinosom, a ne sa novcem. 2% tvog stanja može da bude 40% prinosa od 5%.
Brza provera
Zašto proviziju treba da porediš sa očekivanim prinosom, a ne sa stanjem?
Da li viša provizija nešto kupuje?
Ponekad viša provizija plaća uslugu koju želiš, kao što je savet ili proizvod koji nije dostupan jeftino. To može da bude fer izbor. Ali viša provizija ne obećava viši prinos. Fond koji naplaćuje 2% mora svake godine da bude bolji od fonda sa 0.1% za 1.9 procentnih poena samo da bi izašao na isto. Dugogodišnja istraživanja aktivnih fondova ukazuju na to da je to teško održati duže vreme. (Pogledaj Indeksni fondovi i ETF-ovi.)
Pre nego što platiš proviziju, postavi sebi tri pitanja:
- Koliki je tačno godišnji trošak, u % i u evrima?
- Šta dobijam za to što mi jeftinija opcija ne daje?
- Koji drugi troškovi postoje: ulazni, izlazni, za račun, za valutu?
Ovo je edukacija, a ne savet. Proveri svoju situaciju i troškove koji važe u tvojoj zemlji.
Glavne pouke
- Provizije se naplaćuju svake godine na stanje koje raste, pa rastu složeno protiv tebe.
- Na €10,000 za 25 godina uz pretpostavljenih 5%, provizija od 2% ti ostavi oko €12,129 manje od provizije od 0.1%.
- Provizija od 2% može za 25 godina da odnese više od polovine rasta.
- Uporedi proviziju sa prinosom, a ne sa stanjem. Prinosi su neizvesni, provizije su sigurne.
- Traži sve troškove: godišnju proviziju, ulazne i izlazne provizije, troškove računa, transakcione troškove i konverziju valute.
Probaj ovo
Pronađi godišnju proviziju svake investicije ili penzionog proizvoda koji imaš. Zapiši svaku u % i u evrima godišnje. Onda unesi svoje brojeve u alatku iznad. Zabeleži razliku između tvoje provizije i provizije od 0.1% posle 25 godina.